‘Als je dit ziet, lijkt het toch alsof er zo makkelijk geweld wordt gebruikt, zeg maar.’
Aldus Jens, aan het begin van de BOOS-aflevering over het dierenleed achter het Beter Leven keurmerk, bij het bekijken van de undercoverbeelden van Ongehoord. En ik dacht: ja! Joh! Hèhè!
Deze aflevering staat bol van tenenkrommende vragen, opmerkingen, gesprekken en zinnen waar ik als echt wakkere mens enorm door getriggerd raak. Maar goed, beelden van Ongehoord, gemaakt bij vier van de grootste en meest diervriendelijke bedrijven (of moet ik inmiddels dierwaardig gaan zeggen), die de propaganda van de boeren eens even als een pasgeboren biggetje tegen de muur smijten. Dat die beelden een podium krijgen op een van de meest bekeken en meest gevolgde mediakanalen die wij in Nederland kennen, is gigantisch.
Chapeau dan ook aan het team van Ongehoord, dat slim de samenwerking zoekt met Tim Hofman en daarmee dus een enorm groot publiek bereikt. Maar man, man, man, wat hebben we nog een lange reis te gaan. De constatering van Jens aan het begin van de uitzending liep als een rode draad door de uitzending heen. Tijdens het tonen van de beelden horen we op een gegeven moment een voice-over van Tim die aangeeft wat wel mag en wat niet mag. Een van de zinnen: “Een biggetje dat op de verkeerde manier wordt doodgeslagen tegen een hek.” Op de verkeerde manier.
Het onironische karakter van deze aflevering kan mooi worden samengevat in dat zinnetje. Er wordt door Tim, ik herhaal het nog maar eens, uitgelegd dat boerin Loes op de verkeerde manier een big doodslaat. Hij volgt dit vervolgens niet op met de vraag: jezus, mensen... is er dan een juiste manier om een biggetje dood te slaan?!
Nou ja... technisch gezien wel. Hij legt uit wat een percuterende klap is: een klap op de kop die het dier “onmiddellijk” bewusteloos moet maken. Dus ja, er is kennelijk een juiste manier.
Nu moet ik eerlijk zijn, ik had een stille hoop voordat ik de aflevering aanzette. De gehele uitzending zat ik in lichte spanning... zal Tim het gaan doen? Zal Tim, na het zien van de beelden en de uitgesproken verbazing van Jens over het schijnbaar inherente gebruik van geweld, zijn objectiviteit laten varen en eens goed stelling nemen in dit verhaal? Zal hij laten zien dat dit de standaard is van een sector waar de woorden “welzijn”, “waardig” en “vriendelijk” per definitie niet van toepassing zijn? Zal hij zelf op het einde toegeven: verdomme, ik, mijn hele team... wij zijn hier allemaal verantwoordelijk voor... fucking hell, doe ik dit?
Nee, het eindigt in een gesprek met de (veganistische of vegetarische) directeur van de Dierenbescherming en de directeur van het Beter Leven keurmerk (fijn wel trouwens dat we eindelijk vrouwen aan de top zien, echt…ja..anders…). Het eindigt in een kritiek op een keurmerk, waarbij blijkbaar toch geen garantie kan worden gegeven dat ook een Beter Leven-dier echt een beter leven heeft.
Joh! Dat meen je niet! Vertel me meer! Wat zeg je nou, hé!
De meest verschrikkelijke mishandelingen worden getoond in de aflevering van BOOS en toch is er slechts één iemand die emoties toont, die in tranen uitbreekt nadat het interview klaar is: de directeur van de Dierenbescherming. Ellen Bien, die drie jaar geleden deze baan heeft aangenomen omdat ze niet tegen dierenleed kan. Die als enige aan tafel zegt geen vlees te eten. Die eindigt in tranen.
Deze ongemakkelijk lachende vrouw verdedigt het keurmerk omdat zij weet dat de realiteit van de “normale” veehouderij nog veel erger is, want daar hoeft men niet te voldoen aan de 200 criteria die opgesteld zijn door de Dierenbescherming. Het welfaristische argument: iets minder leed is beter. Ze is bang voor wat dit betekent voor miljoenen dieren wanneer het keurmerk verdwijnt. Waarom? Omdat ik de indruk krijg dat zij iets probeert te zeggen wat spijtig genoeg niet duidelijk genoeg uit de verf komt: het is toch echt óók de consument die hier verantwoordelijk voor is.
Ellen kan het leed niet aanzien, maar lijkt zich er in dit gesprek bij neer te leggen dat mensen vlees blijven eten. Ze probeert dan maar binnen de kaders van het systeem verbeteringen door te voeren. Ook de Partij voor de Dieren, Varkens in Nood en Wakker Dier zetten zich in voor zulke verbeteringen. Dat betekent niet dat zij geen grotere verandering willen. Maar hoe ver brengen die verbeteringen ons in een sector waar geweld de enige daadwerkelijke garantie is die geboden kan worden?
Tim eindigt de aflevering met een samenvattend verhaal dat ook dieren achter het Beter Leven keurmerk te maken krijgen met geweld. Geweld uitgevoerd door mensen die verdienen aan dat geweld.
Dat was het. Er is een sector die zich niet aan de regeltjes houdt, en de instanties die moeten toezien op de juiste uitvoering falen. Dezelfde dag verscheen het nieuws dat volgens de adviescommissie Stelseltoezicht Vleesketen ook het ministerie tekortschiet in de bescherming van dierenwelzijn. Bedrijven stellen economische belangen boven het welzijn van dieren, de normen zijn onduidelijk of ontoereikend en het ministerie grijpt onvoldoende in. Van boer tot slachthuis, van toezichthouder tot overheid: iedereen neemt te weinig verantwoordelijkheid. Geld gaat voor. Het dier betaalt de prijs.
Joh! Nee joh! Dat meen je niet!
Ik had gehoopt op een completer verhaal. Eentje waarbij Tim zou concluderen: na ellenlang onderzoek en soulsearching, gesprekken met Ongehoord, kunnen we eigenlijk maar één conclusie trekken: wij zijn allemaal verantwoordelijk.
De politiek, de sector en de consument. Wij Nederlanders... wij o zo tolerante en politiek correcte Nederlanders... wij houden dit allemaal in stand. Althans, 99% van ons.
Maar Tim is een objectief journalist die, als het om miljoenen dieren gaat die als product worden gezien door sector, wet en consument, deze keer maar eens niet met een vingertje zwaait. Echt Tim, juist bij dit onderwerp zwaai je niet met je vingertje? Kan dat iets te maken hebben met de grens die je zelf trekt? In een interview dat oorspronkelijk in december 2023 verscheen zei je geen vlees te eten, maar af en toe wel vis of een ei, omdat je het gevoel had dat dat goed voor je was. Of je inmiddels anders eet, weet ik niet. Maar ook die dieren betalen voor onze overtuiging dat we hun lichaam of hun eieren nodig hebben. Kan het ermee te maken hebben dat met een vingertje zwaaien wellicht dan wat hypocriet is, of geloof jij echt, net als de mensen bij wie je verhaal komt halen, dat een dierwaardige veehouderij mogelijk is? Kijk je eigen aflevering anders nog even terug.
Later op de dag zat Tim aan tafel bij Jinek en voelde ik toch weer iets van hoop. O, naïviteit! Wellicht dat hij hier dan wél benoemt waar het om gaat. Dat hij, zoals hij wel vaker doet, ongenuanceerd de confrontatie zoekt met zijn tafelgasten, het publiek en de kijker. Hij zit er met Ellen en een of andere advocaat. Even veer ik op als die advocaat begint: ‘Als consument moeten wij ook onze verantwoordelijkheid nemen...’
Ja! Daar gaan we!
‘...door bereid te zijn meer te betalen voor ons stukje vlees.’
Godverdomme!!!!
Ook hier was het de ‘dader’, de directeur van de Dierenbescherming, die heel zacht nog iets probeerde te zeggen over het eten van vlees, maar naar mijn gevoel niet doorpakte. En logisch, we hebben allemaal bepaald dat zij de tegenstander is. We wijzen naar Loes van de Pas, naar Pieter Post en Klaas Mijnheer van Buut’n Gewoon, naar Tom Kroes, naar Dik van Veldhuizen, naar Livar en naar Ellen. En wij arme consumenten blijven in verwarring achter... dan toch maar naar de slager op de hoek voortaan? Want daar is tenminste vlees geproduceerd door een vertrouwd gezicht. Niet dat vlees uit die grote supermarktketens... ja, wacht! Dat is het probleem! De bio-industrie. Het massale karakter. Dat is het probleem! Oef... gelukkig is er nog de ambachtelijke slager op de hoek!
Wellicht denk je nu…jeetje Rick…wat een cynisch stuk weer? Ik zou zeggen: lees de comments onder de BOOS-video’s op Instagram en kijk hoeveel mensen hun walging uitspreken bij het zien van de beelden:
“Walgelijk.” “Ik kan dit niet kijken.” “Omg, wat is dit.” “Nee, dit wil ik niet zien.” “Vreselijk.” “Ophangen moeten we ze!” “Geef me een adres, vraag het voor een vriend.”
Eindeloos veel reacties. Eindeloos veel mensen die dit onacceptabel vinden. Duizend comments onder de teaser van BOOS, waar ik zelf massaal weer op gereageerd heb om mensen te proberen te doen inzien dat zij hier zelf verantwoordelijk voor zijn wanneer ze vlees eten. En die commenters daarvan beschuldigen is vrij gerechtvaardigd, aangezien 99% non-vegan eet en dat dus betekent dat er van de duizend tien zijn die vegan zijn. Dat is het wederom onbesproken gelaten probleem.
Maar voor ik verder ga. Nogmaals... grote complimenten aan Ongehoord. Ga de samenwerking vaker aan, ook met partijen als PowNed (dit is namelijk geen links-rechtsissue). Maak het groot, blijf het doen en delen. Jullie leveren echt krankzinnig goed werk. En het moeilijkste werk dat er bestaat. Ik kan het niet, ik kan niet undercover. Ik kan deze beelden maar moeilijk aanzien, ik heb het al zo vaak gezien en het went niet... nooit...
Deze beelden moeten gemaakt blijven worden. Want de industrie verandert niet... en het probleem is dat deze industrie ook niet kan veranderen. Geweld is inherent aan het werk. Zonder geweld geen product. Of varkens nu doodgeslagen worden tegen een muur, of met zes maanden worden vergast en de keel doorgesneden krijgen. Het is altijd geweld. De hele industrie is geweld. En de mens die dan met verbazing kijkt naar deze beelden…haal godverdomme je kop uit het zand!
Ik heb meer begrip voor de mensen die dag in, dag uit geweld plegen op de dieren die onderdeel zijn van de bio-industrie dan voor de mensen die weigeren te geloven dat geweld een noodzaak is om je stukje vlees te eten.
In het boek Slaughterhouse laat Gail Eisnitz zien wat het met mensen kan doen wanneer ze dag in, dag uit dieren moeten doden. Ze spreekt met werknemers uit de Amerikaanse vleesindustrie die vertellen over de afstomping die nodig is om dat werk vol te houden. Over hoe je leert je gevoel uit te schakelen, omdat de productielijn door moet. En over geweld dat niet bij de uitgang van het slachthuis achterblijft: in hun verhalen komen ook alcoholmisbruik en huiselijk geweld naar voren. Je kunt blijkbaar niet eindeloos geweld van mensen verlangen en vervolgens verwachten dat het niets met ze doet.
Goh! Weird!
Het is makkelijk om Loes uit de aflevering van Tim als een psychopaat weg te zetten. Maar daarmee verdwijnt het systeem achter één persoon. Ook de mensen die in die sector werken, kunnen slachtoffer zijn van dat systeem. Ze doen werk wat jij niet wilt doen. Jij besteedt je geweld uit, maar reageert verbaasd als je erachter komt dat er geweld nodig is. Wat!
Ik was dus teleurgesteld, opnieuw. Ellen is naïef in het idee dat een Beter Leven keurmerk bijdraagt aan de oplossing, maar ik ben naïef om te hopen dat Tim Hofman zijn wokeïsme compleet maakt door te eindigen met de woorden: go vegan.
Deze BOOS-aflevering maakte me boos, eenzaam en boos. Eindelijk een groot podium en dan toch weer blijven discussiëren over regeltjes, gesprekken over of varkens emoties ervaren... “Ja joh”, reageert Tim verbaasd als dat wordt bevestigd.
We zitten weer op punt nul, wordt geconcludeerd tijdens de Eva Jinek-aflevering. En zo voelt het voor mij niet. We zitten op punt -100. Want ik dacht toch echt dat we voorbij de gesprekken waren over of varkens emoties ervaren, of ze kunnen lijden, of ze iets willen buiten vleesvarken zijn. Maar dat is het niveau hier in Nederland. We zijn terug bij af. Een beter leven bestaat niet. Wat nu? Het antwoord is simpel... maar wie gaat het ze vertellen? Tim blijkbaar niet.
