Misschien vertelde een collega vorige week op kantoor dat hij in de supermarkt een tijdje met een pakje spekjes in zijn hand had gestaan. Hij had zin in pasta carbonara, maar nu hij daar zo stond, moest hij toch weer denken aan dat biggetje bij BOOS. Dus had hij het pakje teruggelegd en besloten die vegan spekjes eens te proberen. Kan zijn dat jij daar een grapje over hebt gemaakt. ‘Echte mannen eten vlees’, heb je wellicht lachend gezegd.
Misschien kwam je dochter thuis uit school en vertelde ze je dat ze vanaf nu geen vlees meer wil eten en ook geen melk meer wil drinken. Kan zijn dat je eerste reactie was om nee te zeggen. In dit huishouden doen we immers normaal en zolang zij bij jullie thuis woont, komt die vega-onzin het huis niet in.
Wellicht heb je een vriendin ontvolgd nadat ze die beelden van BOOS had gedeeld. Je zat verdomme net te eten. Of was er je buurman, die op jouw verjaardag vriendelijk bedankte voor een stuk taart. ‘Hoezo, je lust toch appeltaart?’ Ja, hij lust appeltaart, maar omdat jij het bleef vragen, vertelde hij je dat hij geen boter en eieren meer eet. Waardoor je op je eigen kringverjaardag ineens naar een verhaal over veganisme moest luisteren. Daar heb je hem later ook nog even op aangesproken. Dat hij zelf moet weten wat hij eet, maar dat hij het anderen niet zo moet opdringen.
Veganisme... dat vind jij waarschijnlijk iets extreems. Kijk, een beetje minder vlees eten, prima. Jij eet ook weleens een dag geen vlees. Maar helemaal geen vlees meer? En dan ook nog moeilijk doen over een stukje taart omdat er een ei in zit? Ja, sorry hoor, maar ergens houdt het op.
Ik snap je wel, non-vegan. Ik heb dat zelf ook ooit gedacht. En het wordt je ook niet makkelijk gemaakt, hè? Want wat zie je voor je bij het woord ‘veganist’? Zo’n bleke, magere vent in een zelfgebreide trui die op zijn sandalen naar een demonstratie sloft om daar een beetje boos op een wortel te staan kauwen. In zijn ene hand een bord met ‘MEAT IS MURDER’, in zijn andere een potje B12, want anders haalt hij het einde van de demonstratie niet.
En zo iemand heb jij dus liever niet op je kringverjaardag. Voor je het weet staat hij op een eetkamerstoel je tante uit te leggen dat er voor haar plakje kaas een kalf bij zijn moeder is weggehaald, terwijl dat arme mens alleen maar wilde weten of iemand de schaal even door kon geven.
Ja, als dát je beeld is van de gemiddelde veganist, zou ik ook alvast mijn mouwen opstropen als mijn buurman de taart afslaat. Maar wat zei die buurman van je nou eigenlijk? ‘Nee, dank je.’ Die hele toespraak over de zuivelindustrie heb je er zelf bij bedacht. De man wilde gewoon koffie.
Dus laat me je een beetje op weg helpen. Misschien dat je daarna met iets meer begrip kunt kijken naar die collega, die buurman, die vriendin of je eigen kind.
Veganisme betekent dat je, voor zover dat mogelijk en praktisch haalbaar is, probeert te leven zonder dieren te gebruiken, ze niet uit te buiten of ze wreed te behandelen. Dat geldt voor wat je eet, maar evengoed voor wat je aantrekt of voor dat ritje op een olifant dat je op vakantie kunt boeken.
Dan vraag ik je... wat is daar extreem aan?
Veganisten zijn mensen die vreselijk leed zien waar anderen, inclusief jijzelf wellicht, een beetje schoorvoetend van wegkijken. En dat je het niet wilt zien, snap ik. Wie wil er nou naar kijken hoe iemand een biggetje tegen een hek doodslaat? Ik ook niet. Maar toen je dochter diezelfde avond aan tafel zat, zag ze dat stuk vlees ineens voor wat het was. Een gedood dier. Een paar uur eerder had ze nog zitten huilen toen ze zag hoe die varkens de vrachtwagen in werden gedreven, en nu moest ze met mes en vork een stukje van zo’n varken afsnijden en in haar mond stoppen. Ja... daar had ze dus geen trek meer in. Wat is daar mis mee?
Oké, iets dichter bij huis. Morgen staat ze met jou in de supermarkt en wil ze voor haar ontbijt een bakje kwark meenemen dat is gemaakt van sojabonen. Jij vindt dat maar een vreemd idee, dus pak jij de gewone kwark. Je weet wel, die van de moedermelk van een ander zoogdier.
Sta daar eens een seconde bij stil. Een koe maakt melk omdat ze een kind heeft gekregen. Dát heeft de natuur zo geregeld. Maar hoe kom jij dan aan die kwark? Daarvoor melken we die koe. En terwijl we haar nog melken, proberen we haar alweer zwanger te maken. Daar komt een boer voor langs die met zijn arm in haar kont de baarmoederhals op zijn plek houdt, zodat hij via haar vagina een buisje kan inbrengen om het sperma toe te dienen. Als dat lukt, krijgt ze weer een kalf en komt de melkproductie opnieuw op gang. En dat doen we jaren achter elkaar. Allemaal zodat jij morgenochtend een paar lepels kwark door je muesli kunt roeren.
En nu staan jullie daar samen voor het koelschap. Jij met je kwark van de moedermelk van een ander zoogdier, je dochter met die van sojabonen. En van jullie tweeën is zíj degene die moet uitleggen waarom ze zo nodig dat bakje wil hebben.
Want sojabonen... dat is naar jouw idee een beetje extreem?
Maar je maakt je zorgen. Okay, dat snap ik. Ze is in de groei, ze sport een paar keer per week en jij hebt ergens gelezen dat je als veganist eiwitten tekortkomt. Of ijzer. En waar haalt ze straks haar calcium vandaan als ze geen melk meer drinkt? Bovendien heb je laatst nog een filmpje voorbij zien komen over wat al die soja met je hormonen doet.
Laten we met die eiwitten beginnen. Bonen, linzen, kikkererwten, tofu, tempeh... daar zitten gewoon eiwitten in. Ook als je aan topsport doet, kun je met plantaardig eten genoeg eiwit binnenkrijgen. Maar als jij vanavond na het sporten aardappelen, sperziebonen en een gehaktbal op je bord schept en vervolgens alleen die bal eraf haalt, heb je straks inderdaad weer honger. En dan hoor ik je al. ‘Zie je nou wel?’ Ja, wat dacht je dan? Bak eens wat tempehspekjes voor door je stamppot. Dan heb je ook echt iets in de plaats van die bal.
IJzer krijg je binnen als je peulvruchten, volkorenbrood of groene bladgroenten zoals spinazie eet. En calcium? Dat haal je ook gewoon uit planten. Wist je misschien niet, hè? Als je boerenkool of paksoi eet, krijg je calcium binnen. En wil je ’s ochtends iets door je muesli, dan kun je kiezen voor een sojadrink waaraan calcium is toegevoegd. Hoe kwam je eigenlijk op het idee dat calcium alleen in melk zit?
En mocht je als man nog inzitten over wat al die soja met jóúw testosteron doet, dan kan ik je geruststellen. Onderzoekers legden tientallen studies bij mannen naast elkaar en vonden geen aanwijzing dat soja je testosterongehalte verlaagt. In een Brits onderzoek hadden de veganistische mannen gemiddeld zelfs méér testosteron in hun bloed dan de vleeseters.
Maar even los van die studies... jij staat ’s ochtends als volwassen vent de moedermelk van een koe door je muesli te roeren en maakt je ondertussen zorgen over wat een sójaboon met je mannelijkheid doet?
Vitamine B12 dan. Ja, die is belangrijk. Als je volledig plantaardig eet, is het advies om B12 te slikken. Doe ik zelf ook. Ook jodium en vitamine D verdienen aandacht. Maar hoe weet jij eigenlijk dat jíj van alles genoeg binnenkrijgt? Omdat je ‘gewoon normaal’ eet?
Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat vleeseters gemiddeld minder vezels, magnesium en vitamine C binnenkregen dan vegetariërs. Ook in Nederland krijgen veel mensen van bepaalde voedingsstoffen te weinig binnen. Dus als jij zegt ‘ik eet alles’, ben ik wel benieuwd... wanneer heb je voor het laatst bonen gegeten? Of een handje noten?
Want dat is toch het gekke. Je broer kan op de barbecue aan zijn derde worst en zijn vijfde biertje beginnen en het enige wat jij vraagt, is of hij er nog mosterd bij wil. Maar komt hij de volgende keer met een bonenburger aanzetten, dan maak je je ineens zorgen of hij iets tekortkomt. Waar was die bezorgdheid bij de derde worst?
Maar goed. Je dochter slikt straks misschien een B12-tabletje, terwijl jij van allerlei andere voedingsstoffen te weinig kunt binnenkrijgen zonder dat je daar ooit bij stilstaat. Is dat ene tabletje van haar nou echt zo extreem?
Want weet je nog waarom ze erover begon? Ze zit vanavond tegenover je aan tafel en zegt dat ze liever heeft dat er voor haar geen dier wordt doodgemaakt. Kun je dat begrijpen?
Misschien heb je een hond. Hoe heet hij? Neem hem even in gedachten. Stel je eens voor dat hij zijn korte leven moet doorbrengen in een klein, kaal hok, samen met andere honden die nooit een naam zullen krijgen. Op een dag worden ze met z’n allen in een vrachtwagen geladen. Aan het einde van de rit wacht een gaskamer, waarna je hond ondersteboven wordt opgehangen, zijn keel wordt doorgesneden en zijn lichaam in stukken wordt gehakt.
Wil je niet aan denken, hè? Logisch. Als jij wist dat jouw hond in die vrachtwagen zat, zou je er alles aan doen om hem eruit te krijgen. En als je die deur eenmaal open had en jouw hond sprong in je armen, zou je die deur dan voor de neus van al die andere honden weer dichtgooien? Dat denk ik ook niet. Maar stel nou dat er, helemaal achterin die vrachtwagen, tussen al die honden één varken stond. Zou je dat varken als enige laten staan?
Je dochter wil ook voor dat varken de deur openhouden. Dat is wat ze je aan tafel probeerde te vertellen.
Dus mijn tip? Vraag haar er vanavond nog eens naar. En als je toch weer de neiging voelt om een grapje te maken, bedenk dan even hoe eenzaam het moet zijn om aan tafel te zitten met de mensen van wie je het meeste houdt en te merken dat iets waar jij wakker van hebt gelegen voor de rest van het gezin vooral een beetje overdreven is. En hoe het moet voelen om morgen weer opnieuw aan tafel te moeten zitten.
En mocht je die collega deze week weer bij het koffiezetapparaat tegenkomen, vraag hem dan eens hoe die pasta was. Misschien waren die vegan spekjes niet te vreten. Dat kan. Maar misschien was het hartstikke lekker en wilde hij je dat vorige week al vertellen. Of misschien maakt het helemaal niet uit of het net zo smaakt als de “normale” spekjes, en ging het er vooral om dat hij niet langer bijdraagt aan het lijden van een ander.
Als je echt om die vegan geeft, probeer dan eerst eens te begrijpen waarom het voor diegene zo belangrijk is. Want volgens mij is wat je collega, vriend, kennis, broer of dochter op dat moment van jou vraagt precies wat zij dat varken gunnen.
Een beetje begrip. Een beetje liefde. Wat is daar nou zo extreem aan?